Extended Drawing

Sol LeWitt, Robert Mangold, 
Bruce Nauman, Richard Serra 

18.09.2011 – 15.01.2012
Tweede verdieping 

Extended Drawing focust op een specifiek facet van het werk van de Amerikaanse kunstenaars Sol LeWitt, Robert Mangold, Bruce Nauman en Richard Serra. Getoond worden werken waarin lijn en tekening over hun oorspronkelijke grenzen worden getild.

De tentoonstelling brengt vier (Amerikaanse) kunstenaars samen die tot de protagonisten behoren van de beeldende kunst vanaf eind jaren zestig. Hoe beroemd hun werk ook moge zijn, zo onbekend zijn de aspecten die door hun 'tekeningen' worden aangevoerd. De intimiteit, die de tekening doorgaans uitstraalt, wordt zwaar op de proef gesteld in de ruimtelijke constellaties die deze kunstenaars ons voorschotelen. Toch blijven ze in alle opzichten tekeningen.

Extended Drawing staat voor de kunst die ontsnapt aan de beperkingen van alle klassieke waarden die de verschillende media kennen. De schilder- en beeldhouwkunst hebben reeds langer allerlei 'extended' verschijningsvormen te zien gegeven. Hieraan hebben ook deze vier kunstenaars grote bijdragen geleverd, maar dat de tekening hierbij betrokken werd, is vooralsnog minder aan de orde geweest.

De tentoonstelling beslaat de hele tweede verdieping. Zodoende krijgt elke kunstenaar volop de ruimte en kan er een veertigtal grote werken getoond worden. 

Sol LeWitt's eerste wall drawing dateert uit 1968 en werd aangebracht in de galerie van Paula Cooper, New York. Het maken van een wall drawing was een plotselinge, radicale maar voor LeWitt logische stap van driedimensionaal naar tweedimensionaal. Opeens had hij een methode gevonden, waarbij de beperkingen van het formaat van papier en doek konden worden ontlopen, maar belangrijker was dat hij direct kon werken op de muur (of de vloer) zonder tussenkomst van een drager (doek of papier). Hiermee veranderde hij voor zichzelf de rol van tekenen als een bescheiden medium naar tekenen in grote formaten in architectonische ruimtes.

Robert Mangold hanteert in zijn werk steeds dezelfde strikte formule: het streven naar een evenwicht tussen vlak, kleur, lijn en vorm. De afwijkende vorm van het doek, de zogeheten shaped canvas, is kenmerkend voor Mangold. Toch beschouwt de kunstenaar zijn werken niet als objecten, maar wel degelijk als schilderijen, hoewel hij verklaart niet in schildertechnieken geïnteresseerd te zijn. Tekenen staat aan het begin van elk werk van Mangold; hij start met het maken van snelle schetsen, waarbij hij intuïtief de belangrijkste beslissingen neemt. De beste ideeën worden op grotere schaal uitgewerkt in grafiet en pastel op papier, waarna enkele versies op doek ontstaan. Op de shaped canvas brengt hij met potlood een grid aan, een structuur die hij gebruikt om de dikkere lijnen te trekken: ovalen, golven, krullen, cirkels.

Bruce Nauman liet al vroeg het schilderen achter zich en onderzocht rusteloos de mogelijkheden van sculptuur, performance, installaties, film, video, fotografie en neon voor zijn werk. Voor de neons maakt Bruce Nauman schetsen in potlood, houtskool en waterverf. Voor de figuren gebruikt hij de contour van zijn eigen lichaam en die van zijn vrouw. De dubbele contouren in verschillende kleuren geven aan waar neon gebruikt gaat worden en de gelaagde figuren hoe deze verschijnen als de neon aan en uit flitst. Voor de mannelijke figuren worden de primaire kleuren rood, geel en blauw gebruikt, terwijl de vrouwelijke figuren in zachtere kleuren als roze, groen en oranje zijn uitgevoerd. De timing van de sequenties is erg belangrijk en ligt volledig vast; deze wordt in een loop continu herhaald. Elk figuur heeft een individueel programma.

Richard Serra is vooral bekend om zijn grootschalige beelden in cortenstaal, die zodanig geconstrueerd zijn, dat de grenzen van de wetten van de zwaartekracht worden afgetast. Richard Serra's tekeningen zijn geen voorstudies van zijn sculpturen, maar zelfstandige kunstwerken. Hoewel hij al vanaf 1972 tekeningen maakt, kreeg hij zijn eerste solotentoonstelling pas in 1974 in de Leo Castelli Gallery in New York. Aanvankelijk werkte hij met houtskool maar vanaf 1973 stapt hij over op paintstick. Hij ontwikkelde een eigen procedé voor het maken van grote blokken paintstick (een mengsel van oliekrijt, teer, bijenwas en hars), die hem in staat stelde om grote oppervlakken in één beweging te bewerken. Door deze materialiteit ervaart men zijn tekeningen eerder als een object dan als een plat vlak, wat ze in werkelijkheid zijn.


Filmvertoning

Tijdens de opening van Extended Drawing op zondag 18 september werd een exclusieve 'work in progress' van de documentaire Sol LeWitt (première najaar 2011) van Chris Teerink over het werk en de ideeën van Sol LeWitt getoond. Het gekozen fragment bevatte gesprekken met Lawrence Weiner en Flip Bool die een brief van LeWitt aan Enno Develing behandelt.

Publicatie

Extended Drawing wordt begeleid door een publicatie (375 x 265 mm, oplage 1500 exemplaren, 76 pagina's, 45 kleurafbeeldingen). Verkrijgbaar in de Museum Shop 
(€ 17.50).

Klara is de mediapartner van de tentoonstelling.


Extended Drawing arrangement 

Gedurende de tentoonstelling Extended Drawing is er een speciaal verblijfsarrangement te boeken voor 95 euro p.p. 
Te reserveren o.b.v. beschikbaarheid van 18 september 2011 t/m 15 januari 2012 bij Eden Designhotel Maastricht.

meer weten

Work in progress

De werkzaamheden rondom het aanbrengen van vier wall drawings van Sol LeWitt zijn een hoop werk. Zie hieronder een impressie van de werkzaamheden. 
Ze zijn helemaal af te bewonderen vanaf 18 september.

Download hier het zaalboekje van de tentoonstelling.

Enkele citaten van de kunstenaars in Extended Drawing

SOL LEWITT

De tekenaar en de muur gaan een dialoog aan. De uitvoerder gaat zich vervelen, maar later vind hij vrede of ellende door deze zinloze bezigheid. De lijnen op de muur zijn de neerslag van dit proces.

Alle lijnen zijn even belangrijk. Elke lijn wordt een ding. De kijker kan alleen lijnen op een muur zien. Ze zijn zonder betekenis. Dat is kunst.
Bron : Catalogus Sol LeWitt Pasadena Art Museum, 1970

Woorden als schilderen en beeldhouwen dragen een hele traditie met zich mee en beperken op die manier de kunstenaar de niet graag buiten de vaste kaders werkt.
Bron: Sentences on Conceptual Art, Nr. 8, gepubliceerd in 1969 in 0-9 (New York) en Art-Language (Londen), mei 1969

Toen ik begon met muurtekenen, nam de logica van het idee het voortouw. Van lijn naar vorm en van vlak naar dimensionaal, zonder illusie en kleurgebruik. Sommigen denken wellicht dat kleur gelijk staat met decoratie, maar ik probeer kleur objectief te gebruiken.
In het begin gebruikte ik inkt in de drie primaire kleuren. Later werd het acrylverf met toevoeging van drie secundaire kleuren - groen, oranje, paars - zonder ze te mengen. Ik gebruik geen kleur omwille van het effect, ook al zie ik daar geen kwaad in.
Bron: Catalogus Sol LeWitt Pasadena Art Museum, 1970

De muur wordt opgevat als een absolute ruimte, zoals de bladzijden van een boek. De ene is openbaar, de andere privé. De lijnen, punten, figuren en dergelijke krijgen hun plaats door middel van woorden. De woorden zijn de routes om de locatie van de punten te begrijpen. De punten worden bevestigd door de woorden.
Bron: Sol LeWitt and Drawing door Bernice Rose., SLW ed. door Alicia Legg, MOMA, 1978, p.35

ROBERT MANGOLD

Het werk heeft vier bestanddelen: de buitenvorm of contour, de feitelijke verdeling die infrastructuur aan het werk geeft, de kleur-oppervlakte en de getekende lijn op het oppervlak in relatie tot de andere bestanddelen.
Bron: Four Large Paintings/Vier grosse Malereien, Museum Haus Lange Krefeld/Kunsthalle Basel, 1977

Ik heb me afgevraagd waarom mijn werken niet beschouwd zijn als tekeningen. Ze zijn net zo goed tekening als schilderij.
Bron: Robert Mangold mailt Alexander van Grevenstein, 06.01, 2011

Ik denk veel na over de verhouding tekenen-schilderen. Ik vroeg me werkelijk af of de tekening een zinvolle categorie was, hoe het tekenen is gescheiden van het schilderen. Wat feitelijk een tekening uitmaakt en niet een schilderij. En ik hou niet bepaald van de term 'schilderkunst' omdat het de nadruk legt op dat oude idee van werken, van verf aanbrengen.
Bron: Robert Mangold. interview met Robin White. View, vol.1. no.1, December 1978

BRUCE NAUMAN

In plaats van een formeel plan over het thema geweld uit te werken, leek het interessanter om het idee gewoon op te pakken en aan de slag te gaan.
Bij de figuurneons is het tijdsverloop zeer belangrijk – het wordt gewelddadig. Het tempo en de herhaling maken het moeilijk om de figuren te zien. Hoewel de figuren letterlijk gewelddadig bezig zijn, zijn de kleuren mooi. De verwarring en de tegenspraak met wat gebeurt zijn ook van belang.
Bron: Please, pay attention, please: Bruce Nauman's words. blz. 374 (Talking with BN, Christopher Cordes, 1989)

Ik word moe van het te lang werken aan één idee, in één medium. In die zin vermaak ik mezelf door naar iets anders over te stappen.
Bron: Brenda Richardson. Bruce Nauman Neons. Baltimore Museum of Art, 1982, p.29

RICHARD SERRA

Ik teken graag. Het is een activiteit waar ik op vertrouw, een soort afhankelijkheid. Ik krijg meteen resultaat van mijn werk, dat in overeenstemming is met de inspanning. Die activiteit vraagt om eenzaamheid, want het is de meest geconcentreerde ruimte waar ik in werk.
Richard Serra 1971

Het is niet mogelijk om een tekening te maken – er is alleen tekenen.
Richard Serra 1977

Ik weet dat mensen mijn zwarte tekeninstallaties sculpturaal noemen. (Maar), deze tekeningen zijn niet alleen plat en in één vlak met de muur, ze scheppen ook geen enkele driedimensionale illusie. Wat ze wel doen: de kijker betrekken bij de specifieke drie-dimensionaliteit van de locatie van de installatie.

Zwart is de helderste manier om je af te zetten tegen een wit vlak, of je nu lood, krijt of koolstof gebruikt. Het is de duidelijkste wijze van markeren zonder associatieve bijbedoelingen op te roepen. Een zwart gemaakt doek blijft een uitbreiding van tekenen in de zin dat het een uitbreiding is van het markeren.
Bron: Richard Serra. Notes on Drawing. Onder meer gepubliceerd in Richard Serra. Drawings/Zeichnungen 1969-199, p.11, Benteli AG,. Bern, 1990